روحانی افوزد: شما اگر مصاحبه‌های نظامی‌های ما را در تلویزیون آن زمان در فروردین سال ۸۲ نگاه کنید، بسیاری از نظامی‌ها نقشه می‌آوردند و توضیح می‌دادند و اکثراً میگفتند که یک سال طول می‌کشد. یکی از آنها که صاحبنظر هم بود در تلویزیون می‌گفت تازه اگر امریکا موفق شود به بغداد برسد، پشت دیوار بغداد یک سال می‌ماند، تا بتواند وارد بغداد شود. البته یک نظر دیگر هم بود که امریکا در یک زمان کوتاهی می‌تواند صدام را از پا دربیاورد و حکومت را سرنگون کند. حتی بحث ۳ هفته هم مطرح بود در جلسات ما. افرادی بودند که میگفتند ظرف ۳–۴ هفته. خدا رحمت کند شهید سلیمانی را، ایشان جزو آن‌هایی بود که می‌گفت ظرف ۳ تا ۴ هفته بغداد سقوط می‌کند. که همین هم شد، ظرف ۳ هفته بغداد سقوط کرد.
وی تصریح کرد: وقتی بغداد ظرف ۳ هفته سقوط کرد. آمریکایی‌ها مغرور شده بودند و وضع منطقه شکل دیگری پیدا کرد. معلوم است وقتی که یک قدرت بزرگ منطقه‌ای را ظرف چند هفته می‌توانند از بین ببرند، نسبت به دیگران هم چگونه فکر می‌کنند. موضوع ایران هم که همیشه مطرح بود، حالا به قول آن مقام اسرائیلی که گفت از اول بوش پسر که به بغداد حمله کرد این آدرس اشتباه بود. بغداد نمی‌بایست آدرس باشد. آدرس درست تهران بود. بنابراین ایران از دید آنها همیشه مطرح بود، در آن شرایط بهانه‌ای هم پیدا کردند و آن مسأله هسته‌ای بود که از سال ۸۱ شروع کرده بودند و موضوع را به شورای حکام در همان سال ۸۲ برده بودند. بعد هم گرفتار یک مسأله جدید شدیم، آژانس که آمد ایران و یک نمونه‌برداری کرد.
او در ادامه گفت: صالحی از وین با نگرانی آمد تهران و گفت این نمونه در آزمایشگاه‌ها ثابت می‌کند که در ایران آلودگی بالای ۸۰ درصد وجود دارد که خیلی ما نگران شدیم. که آلودگی بالای ۸۰ درصد یعنی چه؟ یعنی آیا اقداماتی شده که ما خبر نداریم یا اشتباهه؟ که سازمان انرژی اتمی ما می‌گفت که این بازی امریکا است و آنها یک دستمال آلوده دیگری را فرستادند آزمایشگاه و آن دستمال مربوط به ایران را گذاشته‌اند کنار. که البته خیلی باور کردنی نبود، که یک نهاد بین‌المللی مثل آژانس این کار را بکند. یعنی شرایط، شرایط خیلی خطرناکی بود. اما در همان شرایط سخت آن قدرتی که توانست بیاد به میدان و جلوی این تهدید را بگیرد و نگذارد این تهدید عملی شود، دیپلماسی بود.
روحانی خاطرنشان کرد: روس‌ها میگفتند این اولین بار بود که دیدیم که در شورای حکام، کشورهای اروپایی روبروی آمریکا ایستادند و آمریکا هم روبروی آنها. میگفتند تا حالا چنین صحنه‌ای ندیده بودیم و خیلی آنها خوشحال بودند از این صحنه‌ای که بین اروپا و امریکا اختلاف شدید بوجود آمده است.
او تأکید کرد: بنابراین دیپلماسی می‌تواند جلوی یک بحران را بگیرد، جلوی یک جنگ را بگیرد. خدا رحمت کند مهدوی کنی را که در جلسه روحانیت تهران در جمع علماء، بعد از مذاکرات سعدآباد که من رفته بودم آنجا برای سخنرانی، گفت که بازار به طور کامل قفل بود، شما قفل بازار را باز کردید. بنابراین دیپلماسی توانست ما را از مشکل عبور بدهد.
وی اظهار کرد: حالا در این ماجرای اخیر هم اتفاقاً دیپلماسی وارد عمل شد، قبل از جنگ ۱۲ روزه حرکت دیپلماتیک وجود داشت. قبل از ۴۰ روزه هم بود. اتفاقا هم در ۱۲ روزه و هم در ۴۰ روزه وسط مذاکرات، جنگ شروع شد. پس گاهی هم ممکن است در یک شرایطی دیپلماسی نتواند آن کار لازم را به خوبی انجام بدهد؛ وابسته به شرایط زمان و برنامه‌ریزی‌ها و استراتژی است که ما بکار می‌گیریم. همه اینها را در کنار هم باید ببینیم.
روحانی گفت: امروز هم تردیدی که در جامعه ما برای مذاکره وجود دارد در سایه این دو تجربه اخیر است. مردم می‌گویند امریکا در جنگ ۱۲ روزه وسط مذاکره حمله کرد به ما. در جنگ ۴۰ روزه هم وسط مذاکره به ما حمله کرد. بنابراین می‌گویند مذاکره چه خاصیتی دارد؟ یعنی این تردید و این نگرانی امروز وجود دارد که آیا امروز دیپلماسی می‌تواند کاری انجام دهد یا نه؟ اما به اعتقاد من، ما هیچوقت نباید یک قدرت خودمان را کنار بگذاریم. قدرت سیاسی و قدرت دیپلماتیک یک قدرت مهم و قابل ملاحظه‌ای است که در بسیاری از مقاطع می‌تواند وارد عمل شود و مشکل را حل کند. امروز هم این امید باید وجود داشته باشد و ما نباید آن را کنار بگذاریم.
وی تصریح کرد: گرچه در بازدارندگی برای بحران، قدرت سیاسی و دیپلماسی بسیار موثر است، اما در مسأله‌ای مثل موضوع جنگ، بازدارندگی دفاعی و نظامی بیشتر مدنظر است. این قدرت نظامی کشور است که طرف مقابل را وادار می‌کند که به حمله دست نزند. البته ما در زمینه تقویت قدرت نظامی خیلی کار کردیم. یعنی از بعد از جنگ ایران و عراق مداوم در این زمینه کار شده که قدرت نظامی کشور افزایش پیدا کند. افزایش هم پیدا کرده در زمینه‌های مختلف، ما قدرت نظامی ما افزایش پیدا کرده. قدرت ما نسبت به زمان جنگ ایران و عراق، به مراتب افزایش پیدا کرده در این سال‌ها. منتهی در برابر این قدرت نظامی ما، دشمنِ تهدید کننده ما امریکا و اسرائیل بوده است.
او افزود: بعد از موضوع عراق، تهدید دیگری مدنظر ما نبوده است. همیشه تهدیدی که مطرح میشد برای نظامی‌های ما، تهدید امریکا و تهدید اسرائیل بوده است. پس تهدید ما، تهدید بزرگی بوده؛ در عین حال ما در ساختار دفاعی خودمان تلاش کردیم که بتوانیم کشور را حفظ کنیم در برابر این تهدیدها. حالا چه مقدار موفق بودیم؟ تجربه جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه و بعد به ما نشان داده که توفیقات ما در چه مواردی بوده و نقص‌هایی که داشتیم در کجا بوده است.
او در ادامه گفت: بهرحال در یک جنگ بزرگ. آن هم در جنگ مدرن دنیای امروز، معمولاً بحث ثانیه مطرح است. یعنی شما اگر یک هواپیمایی دارید و دشمن هم هواپیمایی دارد، شما اگر بتوانید یک ثانیه زودتر در رادار او را ببینید، یعنی رادار شما برد بیشتری داشته باشد که از برد رادار او بیشتر باشد که شما بتوانید در یک ثانیه زودتر هواپیمای دشمن را ببینی و شلیک کنی شما برنده هستید، اینجا ثانیه مطرح است. در بُرد موشک هوا به هوا هم همینطوره، اگر موشک طرف مقابل بُردش ۳۰ مایل باشد و بُرد موشک شما ۴۰ مایل باشد، شما در نقطه ۴۰ مایلی او را میزنی، در حالی که موشک او بُردش فقط ۳۰ مایل است. پس بحث، بحث ثانیه است. بحث تکنولوژی و فناوری است و ما باید در زمینه فناوری اگر مشکلی داریم جبران کنیم. البته این کار نه اینکه شدنی نیست، اما در یک زمان کوتاه هم نمی‌شود همه نقائص را برطرف کرد. باید آن‌هایی که صاحبنظر هستند در این زمینه‌ها اظهارنظر کنند و برای تلاش در این زمینه هم ما نباید ناامید باشیم.
او خاطرنشان کرد: یعنی همانطوری که در بحث دیپلماسی علیرغم نقض عهدهای آمریکا و بهم زدن میز مذاکره، در عین حال ما نباید دیپلماسی را کنار بگذاریم و نباید از تاثیر آن مأیوس باشیم. در بازسازی و ترمیم قدرت نظامی ما هم نباید مأیوس باشیم. ما افراد صاحبنظری داریم. ما جوانان پرشور و با استعدادی داریم و می‌توانیم تحول ایجاد کنیم. حالا من نمونه‌هایی دارم از زمان جنگ هشت‌ساله که در بعضی موارد ما توانستیم به خوبی از مشکلات عبور کنیم که الان فرصت بحث آنها نیست.
رئیس جمهور ادوار پیشین گفت: در کنار بازدارندگی سیاسی و بازدارندگی نظامی، قدرت اقتصادی هم مهم است، شاید اگر صادرات نفت ما به جای ۲ میلیون بشکه، ۱۰ میلیون بشکه در روز بود، بازدارنده بود. اگر نیازمندی کشورها به ایران در بخش اقتصاد به مراتب بیش از امروز بود، میتوانست بازدارنده باشد. اگر کشورهایی فرض بگیرید که در صنعت فولاد به ما وابسته باشند. در پتروشیمی به ما وابسته باشند، در انرژی به ما وابسته باشند، می‌توانیم از لحاظ اقتصادی تأثیرگذار باشیم و حتی می‌توانیم بازدارنده باشیم. یعنی زمانی که ما تهدید می‌شویم، عملا ۱۰ کشور دیگر هم با ما تهدید شوند. اگر ایران را تهدید کنند همزمان ده کشور دیگر هم احساس تهدید کنند. شما هرچه دوستانتان را بیشتر کنید به گونه‌ای که کشوری که می‌خواهد شما را تهدید کند ناچار باشد ۱۱ کشور را تهدید کند، کار ما سهل‌تر و آسان می‌شود.