راهکار محمد سلامتی برای خروج از بحران تن دادن به تغییرات کلی مانند تغییر موضع در قانون کار و حق رأی زنان در گذشته با متر دیروز می خواهند امروز را اندازه گیری و چاره کنند و این شدنی نیست و اصل داستان همین نگاه دیروز به امروز جامعه ایران است- وزیر دولت شهید رجایی

عصر ایران؛ الناز چراغی- محمد سلامتی وزیر دولت شهید رجایی در دهه 60 -که با عنوان دبیر کل سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی ایران به خاطر می‌آید- به "کار به دستان" توصیه می‌کند به تغییرات تن دهند چون بدون تن دادن و قبول تغییرات نمی توان بر ناکارآمدی ها فایق آمد. 

وی که با عصر ایران گفت‌و‌گو کرده یادآوری می کند همان گونه که در گذشته در مواردی چون حق رأی زنان یا اصلاحات ارضی یا قانون کار در واقع ضرورت تغییر را پذیرفتند، اکنون نیز می توانند و باید با تغییر کلی در نگاه یا رویکرد جامعه را همراه سازند تا هم خودشان و هم مردم از این وضعیت خارج شوند:

*چهل و هفتمین سال گرد پیروزی انقلاب اسلامی را پشت سر گذاشتیم. اما شاهد افزایش نارضایتی‌ها هستیم. چرا؟

- حاکمیت وظیفه و مأموریتی جز خدمت به مردم ندارد. یعنی تصمیم گیران باید مسائل مختلف مردم را با پی گیری های لازم حل کنند تا از این طریق «آرامش» به جامعه تزریق شود. در اوایل انقلاب حکومت به طور تقریبی توانسته بود با برآورده ساختن مطالبه‌های عمومی، آرامش را به زندگی مردم بیاورد. اساسا در آن مقطع ساختار واقعا در خدمت مردم بود و تلاش می کرد، برابری ایجاد کند و همچنین با تبعیض مقابله کند.

همچنین دست اندرکارانِ اوایل انقلاب همه سعی شان را برای اشتغال‌‌زایی به کار می گرفتند. دقیقا به همین دلیل مردم نیز مسؤولین را از خودشان می دانستند. بنابراین جامعه به نظام حکم‌رانی اطمینان و اعتماد کامل داشت و در نتیجه چنین حالتی، رابطه‌ای صحیح بین مردم و مسئولین شکل گرفته بود و اگر خطایی شکل می گرفت تصحیح می شد.

-متاسفانه باید با این واقعیت کنار بیاییم که بین مردم و مسئولین فاصله زیادی افتاده است. بی عدالتی، تبعیض، فساد و . . . به تدریج رایج شد و   شاهد مواردی هستیم که با اهداف نظام جمهوری اسلامی در تضاد کامل قرار دارند. در این وضعیت طبیعی است که  اعتماد عمومی به نظام تصیمیم گیری به طور جدی مخدوش شود. اینکه به جای عدالت، بی عدالتی زیاد شود، تبعیض جای برابری را بگیرد و همچنین فساد به قدری زیاد شود که به امری عادی بدل شود، اصلا در شأن ایران و نظام جمهوری اسلامی نیست.

این شرایط نگران کننده دلیلی جز این ندارد که فعالیت ها در مسیر نادرست پی‌گیری و انجام شده اند. به این معنی که به دلیل راهبردهای نادرست شاهد اوج گیری ناکارآمدی هستیم.  در حالی که  که به لحاظ منابع، استعدادها و پتانسیل مردم کشوری بسیار ثروتمند هستیم. اما نه تنها از داشته ها‌مان بهره   نبردیم، بلکه در جهت تخریب آنها قدم برداشته‌ایم! علاوه بر این در اوایل انقلاب یک بافت اجتماعی خاصی داشتیم که به تدریج تغییر کرد. به طوری که در اوایل انقلاب محرومین در اکثریت بودند و متمولین در اقلیت قرار داشتند. بنابراین شعارهایی بر اساس تغییر آن شرایط مطرح شد و مسؤولین هم دنبال تحقق شعار رفع محرومیت، ایجاد برابری و عدالت بودند.

با این حال با عوض شدن بافت اجتماعی، فرهنگ جدیدی با عنوان طبقه متوسط غلبه کرد. گرچه طبقه متوسط ضربه‌های زیادی را در حوزه اقتصاد متحمل شده اما فرهنگ آن همواره رو به رشد بوده و همچنان نیز ادامه دارد و از آنجا که دولتمردان با این پدیده علمی و کارشناسی مواجه نشدند نکردند صدای اعتراض طبقه متوسط بلند شد و نشنیدند.

*مگر طبقه متوسط چه نقشی در شرایط امروز دارد؟

-طبقه متوسط موجب شده جوان ها رفتارهایی جدید از خود بروز بدهند و زندگی را با شرایط جدیدی بخواهند، تجربه کنند که با بایدها و نبایدهای زندگی و فرهنگ سابق تفاوت زیادی دارد. اگر دولتمردان با مطالبه‌های جوانان برخوردی علمی و واقع بینانه داشتند، می‌توانستند برای این قشر مهم مسیر درستی تدارک ببیند. اما چون واکنش‌شان به خواسته های جوانان علمی نبود، به موضع گیری افتادند و همین موجب بروز نارضایتی جدی در طبقه متوسط شد.

* چگونه این موارد آشکار را ارزیابی و تحلیل نمی‌کنند؟

- می کنند اما با معیارهای خودشان ارزیابی می کنند. مثلا با دیدگاه خودشان عرصه سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را تنگ کرده اند. در واقع چون چارچوب و ارزش‌یابی مترقی در ساختار کنونی وجود ندراد با مشکلات زیادی روبرو می شود. به همین دلیل این روزها درگیر بحران‌هایی پیچیده شده ایم ظاهرا باید قبول کنیم، لاینحل اند! مثلا یک روحانی که می‌تواند تاثیرگذار باشد، هنوز با معیارهای جدید کنار نیامده است.

حتی خیلی از مسؤولین حرف‌هایی می‌زنند که با مطالبه‌های امروز مردم جور در نمی آید و نمی دانند، مدیریت با متر و معیاری که به «امروز» تعلق ندارد، هیچ مشکلی رفع و هیچ گرهی باز نخواهد شد. 

در واقع با متر دیروز می خواهند امروز را اندازه گیری و چاره کنند و این شدنی نیست و اصل داستان همین نگاه دیروز به امروز جامعه ایران است.

 تاسف آور از یان چیزی جز این نیست که اصرار به استمرار رویه های  غلط در شرایطی رخ می دهد که کشور دچار فشارهای زیاد بیرونی و درونی است.

* چاره کار چیست؟ 

- عرض کردم. هم در تن دادن به تغییر هم قبول اقتضائات امروز. چاره کار چیزی جز عوض شدن معیارها نیست. این مهم در شرایطی محقق می شود که مسئولان بدانند، مقاومت برای عدم تغییر نتیجه‌ای جز ناکارآمدی نخواهد داشت. پس همان‌طور که در گذشته با تغییر موضع از حق رای خانم ها موافقت کردند، یا با اصلاحات ارضی کنار آمدند و همچنین تغییر قانون کار را پذیرفتند، الان هم باید «تغییر کلی در نگاه و رویکرد» ضروری است.

*رابطه مخدوش شده چطور ترمیم پذیر است؟

-  به راحتی میسر نیست. تأکید و تکرار می کنم، تغییر و تجدیدنظر در سیاست های راهبردی تنها راه نجات کشور و جامعه است.